Dizüstünde çift çekirdekli işlemci dönemi: Centrino Duo

İçinde bulunduğumuz yılın ilk aylarından beri bir "Core Duo" ve "Centrino Duo" konusudur aldı başını gidiyor. Dizüstü satın almak isteyenlerin kafası karışmış durumda, çünkü çok uygun fiyatlarla satılan eski Centrino sistemler ve daha yüksek fiyat etiketlerine sahip yeni Centrino Duo sistemler arasında kararsız durumdalar. Üstelik, ufukta dizüstü sistemlerde de kullanılacak Core 2 işlemcileri de gözüküyor. Ortalık bu kadar karışmışken, Centrino ve Pentium M kavramlarının dünü, bugünü ve yarınını gözden geçirelim istedik.

Intel’in Pentium 4 ile masaüstü sistemler için işlemciler başarılı olup olmadığını uzun uzun tartışmak mümkün, ama firmanın Pentium M işlemcisiyle dizüstü pazarında mükemmel bir başarı yakaladığını inkar etmek olanaksız. Intel hem Pentium M işlemcisiyle dizüstü bilgisayarlar için yeni bir dönem başlattı, hem de oluşturduğu “Centrino” markasıyla kullanıcıları ilk kez platform kavramıyla tanıştırdı. Aslında işlemcinin değil, işlemci, yonga seti ve kablosuz ağ adaptöründen oluşan platformun ismi olan Centrino kelimesi o kadar başarılı oldu ki, kullanıcılar kullandıkları bilgisayarın işlemcisinin Centrino olarak adlandırıldığını düşünmeye başladılar.

Intel, 2003 yılında ilk tanıtıldığından beri her yıl Centrino platformuna güncellemeler yapıyor. Bu güncellemeler sonucunda platformun tüm yapı taşları bugün yeni standartlara ulaşmış durumda. Centrino platformunun geldiği en son nokta, Napa kod adıyla anılıyor.

Centrino platformunun evrimi

Centrino platformu ilk olarak 2003 yılında bize merhaba dediğinde, bu platformu oluşturmak için o zamanlar Banias kod adıyla bilinen tipteki Pentium M işlemci, Intel’in taşınabilir bilgisayarlar için hazırladığı 855 serisinden bir yonga seti ve Intel PRO/Wireless 2100 ya da 2200 tipinde bir kablosuz ağ kartı gerekiyordu. Temelleri Pentium III’e dayanan Banias, 1 MB tampon belleğe ve 130nm üretim teknolojisine sahipti.

Centrino platformuna ilk güncelleme 2004 yılının ortalarında geldi. Aslında daha doğrusu güncelleme tüm platforma değil de, daha çok Pentium M işlemcisine gelmişti. Pentium M’in üretim teknolojisi 90 nanometreye indirildi, içerdiği tampon bellek miktarı 2 MB’a çıkartıldı ve bu yeni işlemciye Dothan kod adı verildi. Dothan çekirdekli Pentium M modelleri performans açısından çok başarılı oldular ve kendilerinden kat kat yüksek hızlarda Pentium 4’ler ile yarışır hale geldiler. Öyle ki, Pentium M işlemcilerin düşük güç çekerek elde ettikleri performansı gören kullanıcılar bu işlemcileri masaüstü sistemlerinde de kullanabilmek için talep yarattı, normalde perakende satılmayan bu işlemciler çarşı pazarda görülür hale geldi.

Centrino platformuna ikinci güncelleme 2005 yılının ilk aylarında geldi ve yeni oluşan platforma “Sonoma” kod ismi verildi. Bu ciddi bir güncellemeydi, çünkü hem işlemci veriyolu hızı 400’den 533 MHz’e yükseltiliyor, hem kullanılan yonga seti 855 serisinde 915 serisinin mobil üyelerine geçiriliyor, hem de ilk kez dizüstü sistemlerde DDR2 bellek kullanılma olanağı sağlanıyordu. 2.5 Volt ile çalışan DDR belleklerden çok daha az (1.8 Volt) gerilim çeken DDR2 bellekler, sistemin pil ömrünü uzatmak konusunda olumlu katkı sağlıyordu.

Centrino’nun yeni yüzü: Napa

2006 yılı itibariyle Centrino platformunun “Napa” kod adı verilen düzeye geçişi ciddi bir terfi, çünkü bu geçiş sürecinde platformu oluşturan tüm yapı taşları, yani işlemci, yonga seti ve kablosuz ağ adaptörü değiştiriliyor. Hatta bu geçiş sonucunda, platformdaki yenilemelere rağmen şimdiye kadar hep aynı kalan “Centrino” ismi de değişiyor ve “Centrino Duo” ve “Centrino Solo” şeklinde iki yeni platforma dönüşüyor.

Gelin bu yeni Centrino platformunu detaylarıyla tanıyalım.

     
Yeni platform ve logoları

Centrino’nun yeni işlemcisi: Core

Intel’in dizüstü sistemlerde yeni kullandığı işlemci Pentium M değil, Core ismini taşıyor. İşlemcinin tek çekirdekli sürümüne Core Solo, çift çekirdekli sürümüneyse Core Duo adı verilmekte. Şu zamana kadarki işaretler, ilerleyen aylarda daha çok Core Duo işlemciyle karşılaşacağımızı ve Core Solo işlemcilerin ancak düşük seviye sistemlerde kendilerini göstereceğini düşündürüyor.

Intel’in yeni Core işlemcisi, farklı bir isimlendirme sistemiyle geliyor. Eski “Pentium M 730” gibi isimler yerine şimdi karşımızda “Core Duo T2500” gibi isimler var. Buradaki “T” harfi işlemcinin performans sınıfı bir işlemci olduğunu göstermekte. “L” ile işaretlenmiş işlemcilerse, aynı işlemcinin daha düşük gerilim kullanan sürümünü bildiriyor. Örneğin Core Duo T2400 modeli 31 Watt güç tüketirken, aynı hızdaki L2400 modeli 15 Watt güç tüketmekte.

Core işlemcisi 65 nanometre üretim teknolojisiyle üretilmekte. Üretim teknolojisindeki gelişmeler, işlemcinin çift çekirdekli olmasına rağmen kimi modellerinde 25 Watt’ın altında güç tüketmesini mümkün kılmış. Yeni işlemci eski Dothan’dan daha az güç tüketebileceği bir uyku moduna sahip (C4 Deeper Sleep) ve çeşitli uyku modları arasında geçiş yapmak konusunda da eskisine göre daha başarılı. İşlemcinin maksimum güç tüketimi 31 Watt olarak belirtilmiş, ama akıllı güç yönetimi sayesinde uygulamada pil ömrü 27 Watt tüketen Dothan’lardan daha uzun.

151 Milyon transistörden oluşan Core Duo işlemcisinde SSE2’ye ek olarak SSE3 komut setinin de desteklendiğini görüyoruz, ayrıca virüs benzeri saldırılara karşı kısmi de olsa güvenlik sağlayan Execute Disable / XD biti desteği de bu işlemcide bulunuyor. Beklenenin aksine Core işlemcileri 64-bit destekli işlemciler değiller.

Solda Dothan çekirdekli Pentium M, sağdaysa yeni Core Duo görülüyor

İşlemcinin 2 MB tampon belleği ve bu belleğin çalışma sistemi, işlemciye güç veren en önemli özelliklerden birisi. Intel, tampon belleği her iki çekirdeğe olabilecek en iyi şekilde paylaştırıyor. Çekirdeklerden birisi gerek duyuyorsa tampon belleğin büyük kısmını kendisi için kullanabiliyor, dolayısıyla her çekirdeğin tampon belleği kendine özel ayrılmış değil. Ayrıca, işlemci bekleme durumuna geçtiğinde daha az güç tüketmesi için tüm tampon bellek içeriği sistem belleğine aktarılabiliniyor. İşlemciye yeniden yük bindiğinde tüm tampon bellek verileri sistem belleğinden alınıp tekrar işlemci içine yerleştiriliyor. Çekirdeklerle tampon bellek arasındaki ilişkiyi sağlayan yönetici ünite, işlemcinin tampon bellek performansını biraz düşürmüş durumda. Dothan serisinde ikinci düzey (L2) tampon belleğe erişmek 10 saat vuruşu gerektirirken, yeni Core işlemcisinde bu 14 saat vuruşuna çıkmış. İlginç bir detay, tek çekirdekli Core Solo işlemcisinde de tampon belleğin 2 MB olması, yani bu modelde tek çekirdek var diye bellek yarıya indirilmiş değil. Ayrıca, her iki çekirdek tampon belleğe aynı anda erişebiliyorlar mı, o konuda biraz belirsizlik söz konusu.

CPU-z'nin Model T2400 için verdiği bilgiler ve Core Duo işlemcinin iç yapısı

Core Solo / Duo işlemcisine güç veren “Yonah” kod isimli mimaride işlemcinin iş hattı 12 adım derinliğinde. Bu ilginç bir bilgi, çünkü Intel daha önceki Banias ve Dothan tipindeki Pentium M’lerin iş hattı derinliğini açıklamamıştı. Yeni işlemci 533 yerine 667 MHz hızında işlemci veriyolu kullanıyor. Veriyolu üzerinde enerji tasarrufu amaçlı çeşitli iyileştirmeler yapılmış. 945G yonga seti, işlemciyi çift kanal erişimli DDR2 bellek ile besliyor, 667 MHz DDR2 bellek hızı kullanılması mümkün.

Dothan çekirdekli Pentium M işlemciler bekleme durumundayken çalışma hızlarını 800 MHz’e kadar çekiyorlardı. Yonah çekirdekli Core işlemcileri hızlarını en az 1000 MHz’e kadar indirebiliyorlar. İşlemcinin içinde her bir çekirdek için ayrı bir tane ve bir tane de genel sıcaklık ölçümü yapmak üzere olan, toplamda 3 ısı ölçer diyot var.

Mobil 945G serisi yonga setleri

Yeni Core işlemcisi, masaüstü sistemlerde kullanılan 945G yonga setinin dizüstü bilgisayarlara uyarlanmış mobil sürümüyle birlikte geliyor. Yeni yonga seti 667 MHz işlemci veriyoluna ve 667 MHz hızında DDR2 bellek kullanımına izin vermekte. Kullanılabilen bellek miktarı da 2 GB’dan 4 GB’a yükseltilmiş. İşlemci veriyolu 667 MHz olduğu için çift kanal DDR2-667 kullanmanın getirdiği bir performans kazancı yok, çift kanal DDR2-533 bellek de işlemciyi bellek akışı olarak doyurabilmekte. Ayrıca, Mobil 945 yonga seti, bir önceki Mobil 915 yonga setinden 3 Watt daha az güç tüketiyor.

945G’de yonga setinin içerdiği grafik çekirdeği de eskisine göre biraz daha geliştirilmiş. Grafik işlemcisi artık 333 değil 400MHz hızında çalışıyor, performans ve uyumluluk konusunda da bir çok iyileştirme var. Tabii açıkça söylemek gerek ki tüm bu gelişmelere rağmen hala harici grafik çekirdekleriyle performans ya da özellikler olarak yarışabilen bir çözüm sağlanmış değil. Öte yandan, harici bir grafik işlemcisi ve grafik belleği yerine 945G'nin dahili grafiklerini kullanmak güç tüketimi açısından elbette çok daha avantajlı. 945 yonga seti PCI Express teknolojisini desteklemekte ve kullanılan ICH7M güney köprüsü sayesinde SATA gibi güncel bağlantıları da destekliyor.

Mobil 945G serisi şimdilik iki üye içeriyor, bunlar 945GM ve 945PM. İki model arasındaki tek fark, PM modelinde dahili grafik çekirdeği bulunmaması.

3945G kablosuz ağ adaptörü

Bir platformun Centrino Duo ya da Solo platformuna uygun olabilmesi için Intel PRO/Wireless 3945ABG kablosuz ağ adaptörünü de içermesi gerekiyor. Bu adaptör isminden de anlayabileceğiniz gibi 3 iletişim standartını da destekliyor, tek kartta 802.11a, 802.11b ve 802.11g kablosuz iletişim standartlarına destek var.

Yeni kablosuz ağ adaptörünün önemli bir özelliği, PCI Express Mini Card tipinde olması. Daha önceki ağ adaptörleriyse sisteme Mini PCI slotu üzerinden bağlanıyorlardı. Yeni kart 30 x 51 mm boyutlarıyla eskilerinin hemen hemen yarısı kadar büyüklükte.

Bir önceki 2915ABG modeli kablosuz ağ adaptöründen farklı olarak, bu yeni üründe daha çok yazılım bazlı iyileştirmeler var. Kartın Cisco uyumlu eklentilerinin sürümü yükseltilmiş. Ayrıca, dizüstü bilgisayarlarda ilk olarak, bu yeni kartla birlikte Wake-on-LAN özelliği geliyor, yani ağa bağlı bir bilgisayar kapalıyken uzaktan, kablosuz olarak uyandırılabiliniyor. Bu yeni sisteme WoWLAN, uzun haliyle Wake-on-Wireless LAN denilmekte.

Yeni Centrino platformunu oluşturan yapıtaşlarının temsili yerleşim planı

Yeni Centrino ne sağlıyor?

“Napa” kod adlı yeni Centrino platformu kullanıcıya bir kaç düzeyde kazanç sağlıyor. Öncelikle, aynı pili kullanan dizüstü bilgisayarınız yeni Centrino platformunda daha fazla performans sağlarken, daha az güç tüketiyor ve pil üzerinde daha uzun süreli çalışma olanağı sağlıyor. Çift çekirdekli işlemciyle bilgisayara uygulamada iki işlemci takılmış durumda, ama daha gelişmiş üretim teknolojisi ve Intel’in güç tüketimi ve yönetimi konusundaki iyileştirmeleri pil ömrünü arttırmış.

Intel, yeni platformun en kötü olasılıkla 2 saat pil ömrü eklediğini belirtiyor, tabii bu sistemin pil kapasitesi ve normaldeki pil ömrüyle değişecek bir değer. Uygulamada Napa standartındaki Centrino sistemlerin, eşdeğer Sonoma sistemlerden %30-%40’a varan pil ömrü kazançları sağladıkları gözlenebiliyor.

Core Duo ile gelen performans avantajı

Napa platformunun ikinci getirisi, işlemci gücünün katlanarak artması. Artan veriyolu hızı ve iki çekirdekli işlemci, dizüstülerin işlem kapasitesini müthiş arttırmış durumda. Özellikle çok kanaldan işlem yürüten uygulamalarda performans artışı ciddi durumda. Aynı anda çok sayıda uygulama çalıştıran kullanıcılar ve video sıkıştırma ya da 3D tasarım / modelleme işleriyle uğraşanlar artık dizüstü sistemlerinden neredeyse masaüstü sistem performansı bekleyebilirler. Üstelik işlemcilere eklenen SSE3 komut seti çoklu ortam uygulamalarında ekstra performans desteği sağlamakta.

 

Bu çalışmamızın amacı teknoloji konusunda bilgi vermek olduğu için detaylı performans test sonuçlarımız yok, ama yine de size fikir verebilmesi için eski Carmel, Sonoma ve yeni Napa platformlarından birer örnek sistemle elde ettiğimiz performans sonuçlarını sayfalarımıza yerleştirdik.

Sonuç: Dizüstüler artık daha da güçlü

Teknolojinin kullanıcılara birden çok yönde kazanım sağladığı her zaman görülmüyor. Öte yandan, Intel’in yeni Centrino Duo platformu her yönüyle kullanıcıya kazanç sağlamak iddiasında, gördüğümüz kadarıyla bu iddiasını da gerçekleştirebiliyor. Aynı anda bir çok kanaldan çalışan uygulamaların artmasıyla Core Duo işlemcisi ve Centrino Duo platformu kendini çok daha iyi gösterecek ve kullanıcılar dizüstü sistemlerle çalışmaktan çok daha fazla keyif alacaklar. Elimizdeki verileri değerlendirdiğimizde, dizüstü bilgisayarlarda çift çekirdekli işlemci dönemini mutlulukla karşılayabiliyoruz.

Hemen bugünlerde yeni bir dizüstü bilgisayar satın alacaksanız, önünüzde vermeniz gereken zor bir karar var. Sonoma platformuna ait dizüstü bilgisayarlar çok güzel fiyatlarla kullanıcıya sunulmaktalar, ama öte yandan yeni Napa platformuna dahil Core Duo işlemcili bilgisayarlar da belli bir fiyat farkıyla piyasadalar. Hangisini alacağınıza karar vermek kolay değil.

Bizim önerimiz, eğer aradaki fiyat farkı sizin için çok önemli değilse Core Duo işlemcili bir sistemi tercih etmenizdir. Bu öneriyi yapmamızın nedeni sadece Core Duo'nun çift çekirdekli olması değil. Core Duo ile birlikte gelen 667 MHz veriyolu avantajı, DDR2 bellek avantajı, yonga seti ve grafik çekirdeğindeki iyileştirmeler ve pil ömrü konusundaki gelişmeler bizi bu öneriyi yapmaya itiyor. Açıkçası, biz bu ek gelişmeleri şu an için Core Duo'nun çift çekirdekli olmasından çok daha önemli görüyoruz.

Core Duo'nun da ilerisi var, Core 2 yolda

Centrino Duo çıktı dedik, Core Duo işlemcisi var dedik, bir çok yeni özellik ve iyileştirme var dedik ama dizüstü alacak meraklıların kafalarını daha da karıştıracak bazı şeylerden de bahsetmemiz gerekiyor. Konu, bu yaz aylarında Core işlemcisinin de yeni bir işlemciyle yer değiştirecek olması. Dolayısıyla, görünüşe göre Core Solo ve Core Duo işlemcilerinin ömürleri biraz kısa olacak.

Intel'in uzun süredir geliştirmekte olduğu iki yeni işlemci bu yaz aylarında piyasaya çıkıyor. Bu işlemciler aslında birbirlerinin hemen hemen aynısı. Yeni işlemcinin masaüstü sistemler için olan modeli şu anda Conroe ismiyle tanınıyor. Aynı çekirdeğin dizüstü sistemler için hazırlanan modeliyse Merom kod ismini taşıyor. Farklı kod isimlerine rağmen her iki işlemci de Core 2 ismi altında piyasaya sunulacaklar, aradaki fark model numaraları olacak.